De carrièreladder mist zijn eerste trede: Hoe AI startersbanen opeet (en wat nu?)

De superslimme AI stagiaire kijkt toe naar de startersbanen die hij gaat inpikken. Afbeelding gegenereerd door AI.

Weet je nog, je eerste ‘echte’ baan? De spanning, het gevoel dat je eindelijk meedeed in de wereld van de volwassenen. Misschien moest je eindeloos data invoeren in Excel-sheets, stapels documenten archiveren of standaard e-mails opstellen. Het was niet altijd het meest glamoureuze werk, maar het was een onmisbare leerschool. Je leerde de kneepjes van het vak, maakte je eerste fouten en deed die cruciale, eerste werkervaring op.

Maar stel je nu voor dat die eerste, onmisbare trede van de carrièreladder plotseling is verdwenen. Dat is geen doemscenario uit een sciencefictionfilm, maar de concrete waarschuwing die het UWV onlangs gaf in een alarmerend rapport. De boosdoener? Kunstmatige Intelligentie. UWV wijst op het mogelijke risico van hoe AI startersbanen opeet.

Maak kennis met je nieuwe collega: de superslimme AI-stagiair

Om te begrijpen wat er gebeurt, moeten we AI niet zien als een wandelende robot, maar als de meest briljante, bliksemsnelle stagiair die de wereld ooit heeft gezien. Stel je voor: een stagiair die nooit slaapt, geen fouten maakt, en in een seconde kan doen waar een mens uren over doet.

Deze AI-stagiair is nu al expert in precies die taken die we vroeger aan starters gaven:

• Samenvatten: Geef hem een rapport van 100 pagina’s en hij levert je binnen tien seconden een perfecte samenvatting.

• Data analyseren: Vraag hem om alle verkoopcijfers van vorig kwartaal te categoriseren en te visualiseren, en hij presenteert een foutloze grafiek.

• Teksten schrijven: Hij stelt moeiteloos standaard offertes, e-mails en zelfs marketingteksten op.

  
  

Bedrijven omarmen deze efficiëntie logischerwijs met open armen. Waarom zou je nog iemand betalen om routinetaken te doen als een slim stuk gereedschap het sneller en beter kan? Het resultaat is dat een hele generatie starters de kans wordt ontnomen om via deze instapfuncties een bedrijf binnen te komen en organisch door te groeien.

De ervaringsparadox wordt groter dan ooit

Dit creëert een gevaarlijke vicieuze cirkel, ook wel de ‘ervaringsparadox’ genoemd: je hebt ervaring nodig om een baan te krijgen, maar je hebt een baan nodig om ervaring op te doen. Als de banen waar je die eerste ervaring opdoet verdampen, hoe kom je dan ooit nog aan de bak?

Het UWV vreest dat dit de kloof op de arbeidsmarkt zal vergroten. Aan de ene kant een schreeuwend tekort aan ervaren specialisten, en aan de andere kant een groeiende groep getalenteerde starters die aan de zijlijn staat omdat de ophaalbrug naar het kasteel van de werkervaring is opgehaald.

Geen paniek, maar een oproep tot actie: word méér mens

Is het dan allemaal kommer en kwel? Absoluut niet. Maar het vraagt wel om een fundamenteel andere kijk op werk en vaardigheden. De oplossing is niet om te vechten tegen de AI-stagiair, maar om je te focussen op de dingen die hij (nog) absoluut niet kan. We moeten stoppen met proberen een betere rekenmachine te zijn en ons juist richten op onze unieke, menselijke superkrachten.

Wat zijn die krachten?

1. Creativiteit en origineel denken: AI is fantastisch in het remixen van wat al bestaat, maar het bedenken van een écht nieuw concept of een onverwachte oplossing? Dat blijft mensenwerk.

2. kritisch en ethisch Inzicht: AI kan data presenteren, maar een mens kan de juiste, kritische vragen stellen. Is deze data wel eerlijk? Wat zijn de morele implicaties van deze beslissing?

3. Complexe probleemoplossing: Een probleem aanpakken waar geen handleiding voor bestaat, waar je verschillende belangen moet afwegen en 'out of the box' moet denken, is bij uitstek een menselijke kwaliteit.

4. Emotionele intelligentie en empathie: Een team inspireren, een lastige klant begrijpen, onderhandelen, samenwerken en écht verbinding maken. Hier laat de AI-stagiair het volledig afweten.

   
   

De boodschap van het UWV is dan ook helder: de toekomst is niet aan de mensen die taken uitvoeren, maar aan de mensen die processen overzien, strategieën bedenken en waarde toevoegen op een manier die een computer niet kan. Het is tijd voor een massale update van ons collectieve vaardigheden-besturingssysteem.

De carrièreladder is niet verdwenen, maar hij wordt opnieuw opgebouwd. De eerste trede is niet langer 'data invoeren', maar 'slimme vragen stellen'. En dat is misschien wel een veel interessantere start van een carrière.

Bron: UWV. (2025, 3 juli). AI raakt alle werkenden, mogelijk groeiende kloof op de arbeidsmarkt. https://www.uwv.nl/nl/nieuws/ai-raakt-alle-werkenden-mogelijk-groeiende-kloof-op-de-arbeidsmarkt