Wie gaat de rekening betalen? De stille crisis die het hele internet bedreigt

AI heeft geen oog voor advertenties. Adverteerders gaan zich terugtrekken. Afbeelding gegenereerd door AI.

We zijn er zo aan gewend geraakt dat we het niet eens meer zien: het internet is een magische plek waar bijna alle informatie ‘gratis’ is. Van het recept voor appeltaart tot diepgaande analyses over de economie en het laatste nieuws; je vraagt het aan Google en je krijgt het. Gratis en voor niks.

Maar dat ‘gratis’ is natuurlijk een illusie. We betalen al decennia met een onzichtbare valuta: onze aandacht. Elke keer dat je op een link klikt, een artikel leest of een video bekijkt, worden je ogen blootgesteld aan advertenties. Die advertentie-inkomsten betalen de schrijvers, de onderzoekers, de videomakers en de programmeurs. Het is de ongeschreven, gouden deal die het fundament vormt van het hele open internet.

Maar dit fundament staat op instorten. En de sloopkogel heet Kunstmatige Intelligentie. Dit is de crisis die internet in zijn huidige vorm bedreigt

De dealbreker: AI heeft geen oog voor advertenties

Wanneer je nu een vraag stelt aan een moderne AI-assistent, gebeurt er iets fundamenteel anders. De AI surft in een flits naar tien verschillende websites, leest en begrijpt alle informatie, en schrijft vervolgens een perfect, hapklaar antwoord speciaal voor jou.

Het resultaat? Jij krijgt je antwoord zonder ooit één website te bezoeken. Je hebt geen enkele link aangeklikt. En dus heb je ook geen enkele advertentie gezien. De gouden deal is eenzijdig opgezegd. En dat leidt tot een existentiële crisis.

Jouw favoriete website is de gratis krant

Stel je voor: jouw favoriete blog, nieuwssite of receptenplatform is een gratis krant die je elke dag op het station kunt meenemen. De krant is gratis omdat de advertenties de journalisten en de drukpers betalen.

Nu komt de AI-assistent. Jij vraagt hem: "Wat is het belangrijkste nieuws vandaag?". De AI pakt alle gratis kranten, leest ze, en fluistert de samenvatting in je oor. Jij bent perfect geïnformeerd, maar je hebt nooit een krant aangeraakt. De adverteerders trekken zich terug, de journalisten worden ontslagen, en binnen een paar maanden ligt er geen gratis krant meer op het station. Jouw bron van informatie is opgedroogd.

Dit is precies wat er nu dreigt te gebeuren met het internet. Als makers van waardevolle content niet meer betaald worden via onze aandacht, waarom zouden ze die content dan nog maken?

Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel: een ‘dood internet’. De enige informatie die overblijft is ofwel peperduur (achter betaalmuren) of het is AI-gegenereerde ‘sludge’: lage kwaliteit content die puur is ontworpen om andere AI’s te slim af te zijn, niet om mensen te informeren.

De rekening is gepresenteerd. Wie pakt ‘m op?

Als het oude model van advertenties niet meer werkt, hoe ziet de toekomst er dan uit? Er liggen een paar scenario’s op tafel, maar ze hebben allemaal één ding gemeen: iemand zal de rekening moeten betalen.

1. Jij betaalt een beetje (het Netflix-model): We gaan toe naar een wereld waar we voor hoogwaardige online content betalen, net als voor streamingdiensten. Geen grote bedragen, maar misschien een paar euro per maand voor toegang tot je favoriete experts of een bundel van kwaliteitsmedia.

   
   

2. De AI betaalt de schrijver (het royalty-model): De grote AI-bedrijven zoals Google en OpenAI betalen de makers van content een vergoeding (een licentie) voor het gebruiken van hun informatie. Net zoals een radiostation royalty's betaalt aan een artiest als ze zijn liedje draaien, betaalt de AI een vergoeding als het jouw informatie gebruikt in een antwoord.

   
   

3. De relatie wordt het product (het community-model): Makers stoppen met het jagen op miljoenen anonieme kliks en focussen op het bouwen van een kleinere, hechte community. De waarde zit dan niet in advertenties, maar in het direct verkopen van producten, diensten, cursussen of exclusieve ervaringen aan een loyale achterban.

4. 
   

Welk model het ook wordt, één ding is zeker: het tijdperk van het ‘gratis’ internet, betaald met onze achteloze aandacht, loopt op zijn eind. De rekening is gepresenteerd. De grote discussie over wie hem gaat betalen, is nu echt begonnen.

Bron: To survive the AI age, the web needs a new business model. https://www.economist.com/leaders/2025/07/17/to-survive-the-ai-age-the-web-needs-a-new-business-model